Fyrri verkefnastjórn og framvinduskýrsla
Fyrri verkefnisstjórn 2.áfanga
Annar áfangi rammaáætlunar hófst formlega síðla árs 2004 með skipun 3ja manna verkefnisstjórnar undir formennsku Sveinbjörns Björnssonar sem einnig var formaður verkefnisstjórnar 1. áfanga. Ásamt Sveinbirni áttu sæti í stjórninni þeir Helgi Bjarnason, skrifstofustjóri í iðnaðarráðuneytinu og Ingimar Sigurðsson, skrifstofustjóri í umhverfisráðuneytinu.
Í skipunarbréfi verkefnisstjórnarinnar frá í september 2004 var lögð áhersla á að undirbúa fleiri virkjunarkosti til mats og bæta gögn eða endurskoðaða tilhögun ýmissa kosta sem teknir voru fyrir í fyrsta áfanga. Áhersla var lögð á að fá heildarmat á sem flestum háhitasvæðum. Þá var ennfremur gert ráð fyrir að þörf kynni að vera á að þróa áfram aðferðir við mat á náttúrufari. Í Framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun til 2020 hafði komið fram að sérstaklega skyldu könnuð áhrif smárra virkjana.
Í samræmi við þessar áherslur skipaði verkefnisstjórn sér til aðstoðar tvo ráðgjafahópa; öðrum var ætlað að endurskoða aðferðir við mat á landslagi - landslagshópur - en hinum var falið mat á orkugetu og verndargildi háhitasvæða - háhitahópur. Upplýsingar um háhitasvæði vegna fyrsta áfanga voru settar upp á háhitavef innan vefseturs Orkustofnunar. Vefurinn var endurskoðaður miðað við þau svæði sem taka á fyrir í öðrum áfanga.
Sem fyrr getur var mikilvægt grundvallaratriði við mat í 1. áfanga rammaáætlunar að taka til endurskoðunar ákvörðun um aðferðir; viðföng og viðmið, áður en farið yrði í hið eiginlega endanlega mat. Það var m.a. verkefni ráðgjafahópanna að endurskoða og aðlaga aðferðir að viðfangsefni 2. áfanga. Áherslu á smávirkjanir var að mestu vikið til hliðar enda var frá upphafi litið svo á að Rammaáætlun tæki fyrst og fremst til stærri virkjunarkosta, aflmeiri en 10 MW (í samræmi við viðmiðun EB).
Þriggja manna verkefnisstjórnin lauk störfum í maí 2007 og skilaði þá af sér svonefndri Framvinduskýrslu. Í skýrslunni var lýst stöðu gagnaöflunar vorið 2007 og fjallað um verklag og skipan þriðju verkefnisstjórnar og nýrra faghópa til að ljúka mati í árslok 2009.
Í framvinduskýrslunni var dregið saman það sem áunnist hafði í 1. áfanga og hvað stóð út af til að hægt væri að ljúka verkefninu með fullnægjandi hætti. M.a. kom fram verulegur munur á upplýsingum varðandi þekkingu á vatnsafli annars vegar og eðli háhita hins vegar. Í skýrslunni segir m.a.: "Mat á umhverfisáhrifum af vatnsorkukostum byggist á margra ára uppsafnaðri reynslu og er nokkuð hefðbundið. Talsvert af upplýsingum lá fyrir um fjölmarga kosti [þegar vinna við 1. áfanga hófst]. Hins vegar höfðu sárafáir háhitakostir verið teknir fyrir með þessum hætti og þar voru aðferðir ekki eins þróaðar og við vatnsorkuvirkjanir."
Að neðan er samandregið efni framvinduskýrslunnar um þrjú helstu svið hennar: háhita, vatnsföll og landslag. Benda skal á að efnismikilir viðaukar fylgdu skýrslunni en þeir eru helstir:
- Viðauki 2: Greinargerð frá Orkustofnun um áherslur í gagnaöflun vegna 2. áfanga (bls. 18).
- Viðauki 3: Minnisblað um náttúrufar og verndargildi háhitasvæða (bls. 25).
- Viðauki 4: Náttúrufar og verndargildi háhitasvæða. Verkáætlun 2005-09 unnin af Náttúrufræðistofnun Íslands (bls. 30).
- Viðauki 5: Heimildir og upplýsingar um háhitasvæði sem koma til mats í 2. áfanga Rammaáætlunar (bls. 42).
- Viðauki 6: Lokaskýrsla vinnuhóps um jarðfræðiminjar á háhitasvæðum (bls. 50).
- Viðauki 7: íslenskt landslag: Flokkun og verðmæti. Áætlun um rannsóknir á íslensku landslagi (bls. 68).
Um háhita var það markmið sett að taka fyrir með samræmdum hætti öll þekkt háhitasvæði á landinu nema þau sem eru undir jöklum. Verkefnisstjórnin 2004-07 skipaði sér til aðstoðar ráðgjafahóp um mat á háhitasvæðum. Hópurinnann hefur ákveðið til hvaða háhitasvæða matið skuli ná og hvernig best sé að skipta upp stórum háhitasvæðum í möguleg vinnslusvæði. Hópurinn tiltók alls 34 vinnslusvæði á 19 háhitasvæðum. Einnig var lokið greinargerð um afmörkun svæðanna og gerður listi yfir helstu heimildir sem að gagni komu fyrir það mat.
Að tilstilli verkefnastjórnarinnar lagði Náttúrufræðistofnun Íslands í mars 2005 fram tillögur að verkáætlun um rannsóknir á náttúrufari og verndargildi háhitasvæða. Meginmarkmið verkáætlunarinnar var að fá yfirlit yfir einkenni háhitasvæða og þróa aðferðir til að meta verndargildi þeirra út frá þekktum verndarviðmiðum. Gengið var til samninga við stofnunina um ráðgjöf og öflun gagna vegna náttúrufars og verndargildis háhitasvæða. Verkefninu skyldi ljúka árið 2009.
Vatnsföll
Í 1. áfanga rammaáætlunar var að því stefnt að bera saman alla helstu virkjunarkosti í stærstu jökulám landsins óháð því hvaða hugmyndir lægju fyrir um nýtingu eða verndun. Þetta tókst að mestu leyti en þó varð að fresta athugunum sem sneru að Jökulsá á Fjöllum og Efri-Hvítá í Árnessýslu. Á báðum tilfellum var hrundið af stað frekari rannsóknum (Jölkulsá á Fjöllum og Efri-Hvítá). Þá var eftir að kanna náttúrufar við Djúpá í Fljótshverfi en því er nú lokið. Einnig var hafin athugun á virkjunarkostum Hvalár í Ófeigsfirði.
Rammaáætlun kemur ekki til með að meta þá virkjunarkosti sem teljast til smávirkjana enda eru þeir fjölmargir. Yfirleitt er miðað við að virkjanir sem eru undir 10 MW teljist til þessa fokks. Í stað þess að gera áætlanir um smávirkjanir hefur Orkustofnun stuðlað að gerð almenns afrennsliskorts sem er tengt rennslislíkönum frá fjölmörgum vatnsföllum. Það mun gagnast þeim sem leita vilja að kostum til byggingar smárra virkjana.
Í skipunarbréfi verkefnisstjórnar var ábending um að huga betur að mati á landslagi, ekki síst aðferðafræði. Verkefnisstjórnin ákvað að kalla til ráðgjafar sérfræðinga sem hafa fengist við mat á landslagi, fyrst um nauðsynlega gagnaöflun og síðar til væntanlegrar þátttöku í mati á landslagsgildum. Starfshópurinn lauk störfum árið 2006 og skilaði þá inn skýrslu. Ekki náðist fullur einhugur um aðferðarfræði í þessum efnum og skilaði einn hópmeðlima séráliti.